Kanser de Psikolojik Destek ama Kimden?

Kelime anlamı olarak kanser, bir organ veya dokudaki hücrelerin düzensiz olarak bölünüp çoğalmasıyla beliren malign (kötü huylu) tümörlere denir. Genel anlamda ise kanser vücudumuzun çeşitli bölgelerindeki hücrelerin kontrolsüz çoğalması ile oluşan 100'den fazla hastalık grubudur. Kanser hücreleri birikerek tümörleri (kitleleri) oluştururlar, tümörler normal dokuları sıkıştırabilirler, içine sızabilirler yada tahrip edebilirler. Eğer kanser hücreleri oluştukları tümörden ayrılırsa, kan yada lenf dolaşımı aracılığı ile vücudun diğer bölgelerine gidebilirler. Gittikleri yerlerde tümör kolonileri oluşturur ve büyümeye devam ederler. Kanserin bu şekilde vücudun diğer bölgelerine yayılması olayına metastaz adı verilir.
Çok çeşitli kanser tipleri olmasına rağmen, hepsi anormal hücrelerin kontrol dışı çoğalması ile başlar. Tedavi edilmez ise, çoğunlukla ölüme neden olur.

Kişiye ya da birinci dereceden yakınına kanser tanısı konulması sonrası kendini alt üst olmus hissetmesi gayetle normal bir tepkidir. Ancak olumsuz duygular ve düşünceler hastaların kendileri için yararlı olan seyleri yapmayı bırakmalarına sorun yaratan ve tedavi sürecini aksatan bazı davranışlarda bulunmalarına sebep olabilir.  Örneğin hastalar daha az yemeye başlayabilirler, spor gibi gündelik sağlıklı aktivitelerinden vazgeçebilirler, uyku sorunları ve stres yaşayabilirler, içe kapanabilirler tedavilerini oluşturan ya da yardımcı olan bazı ilaçları almayabilirler. Rahatlamak için alkol, sigara vb. maddeleri kullanmaya başlayabilirler.

Bunların dışında kanser tanısı almak başka ciddi sorunlara yol açabilir. Kanser hastalarının büyük çoğunluğu gerekli psikolojik desteği almadıklarında Depresyon, Anksiyete ve benzeri ruhsal sorunlara yakalanabilirler. Bu sorunlar hastaların tedaviye uyumlarını ve dolayısı ile tedavilerini güçleştirebilir ve hatta bazen tedaviyi reddetmelerine sebep olabilir. Özellikle çocuk ve ergen kanser hastaları tedavi sırasında da, tedavi sonrasında da gündelik hayata ve okul hayatlarına uyum konusunda ciddi zorluklar yaşarlar.

Kanserde psikologların yardımcı olabileceği alanlar şunlardır:

l        Tıbbi müdahaleler konusunda hastalara genel danışmanlık yapma,

l        Hastalığı hakkında hastalara genel danışmanlık yapma uzman ekiple bu konuda iletişim köprüsü oluşturma

l        Hastaya hastalığın ruhsal kısmı hakkında yardım edecek bir destek grupları düzenleme

l        Hasta ve ailesinin de ruhsal gereksinimleri ile ilgilenme,

l        Hastalığın ve tedavi sürecinin yarattığı stresle başa çıkmayı öğretme

l        Hastalığın ve tedavi sürecinin yarattığı kaygıyla başa çıkmayı öğretme

l        Tıbbi tedavilere özellikle kemoterapi ve radyoterapi sürecine uyumlarında yardımcı olma

l        Hastanın tedavi sonrası döneminde psikolojik destek için profesyonel anlamda yanında olma

Kanser hastalığına psikolojik destek vermek için tek başına psikolog unvanına sahip olmak çoğunlukla yeterli değildir. Ülkemizde onkoloji alanında hiç çalışmamış kanser tür ve tipleri konusunda literatür ve klinik bilgisi olmayan tedavi sürecini izlememiş kişilerin kanserli hastalara psikolojik destek konusunda iddialı oldukları görülmektedir. Psiko-onkoloji kavramı literatür incelendiğinde son 15-20 yıl gibi bir süre içerisinde kanser tedavisi konusunda ileri ülkelerde ortaya çıkmış, gelişmekte olan ülkelerde ise henüz önemi kavranamamış bir disiplinler arası alandır.  Psiko-onkoloji klinik psikoloji eğitiminin de üstünde bir üst alan olduğu kadar tıp eğitiminin de altında bulunması gereken bir alandır.  Henüz halk arasında tanınmayan ve bilinmeyen bu kavram pek çok anlamda bir kafa karışıklığı yaratmaktadır. Bu anlamda kanser hastalığı nedeniyle kendileri ve yakınları için destek arayışında olan kişiler bazı önemli hususlara dikkat etmelidirler.

Kanser konusunda psikolojik destek alınırken ve uzman seçilirken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar ise şunlardır;

l        Psikolojik destek verecek kişinin mesleki ünvanı psikolog eğer mümkünse klinik anlamda üst eğitim almış Klinik Psikolog olmalıdır.

l        Klinik psikoloji eğitimi haricinde onkoloji kliniklerinde tecrübesi olan hastalığı ve doğasını tanıyan, tedavi sürecinde yaşanılanları hastalarıyla deneyimlemiş bir psikolog olmalıdır.

l        Onkoloji temel kavram ve literatürüne hakim, kemoterapi ve radyoterapi gibi kavramların ismi haricinde içeriğini de ayrıntılı bilen, pratikte gözlemleme şansı bulmuş, kanser ve tedavisi onkoloji alanına giren diğer hastalıklar hakkında geniş bilgiye sahip bir uzman olmalıdır. Örneğin onkoloji konusunda uzman psikoloğun temel olarak bir B hücreli ALL hastası ile bir Ewing Sarkom’u hastasının temel tedavi süreci ve hastalıkların olası prognozlarının (gidişat)  farkları hakkında bilgi sahibi olması hastasını bekleyen sürecin ne olacağını önceden kestirmesine buna dair önlemler almasına yardımcı olacaktır.

Benzer kriterleri karşılamayan psikologlar ve diğer ruh sağlığı uzmanları için kanserli hastalara doğru tutum ve yaklaşımı sergileme, hastasıyla gerçek anlamda bir terapötik ilişki kurma ve empati gibi önemli başlıklar gölgede kalmaktadırlar.

Saygılarımla...

Dr. Psikolog Murat SARISOY

www.psikologunuz.com

www.twitter.com/psikologunuzcom

Tüm hakları mahfuzdur. Site kaynağı ve isim gösterilmeden alıntı yapılamaz.

Anahtar Kelimeler